Amortisman Hesaplama Aracı
Doğrusal: Yıllık Amortisman = (Kayıtlı Değer - Kalıntı Değer) ÷ Faydalı Ömür
Opsiyonel Ayarlar
İÇİNDEKİLER
Amortisman Nedir?
Duran varlıklar için geçerli olan amortisman, bir varlıkta zaman içerisinde meydana gelen yıpranma, aşınma ve benzeri durumlardan meydana gelen değer kayıplarının hesaplanarak yıllara yayılıp gider haline getirilmesidir. İşletme, uzun süredir kullandığı bir varlığın maliyetini tek seferde gider olarak göstermez, kullanıldığı yıllara yayarak gider olarak gösterilmesidir.
Amortisman Türleri
Amortisman türleri, farklı gider yazma türlerinden hangisinin kullanıldığına göre tercih edilir. Amortisman türleri:
Normal amortisman
Azalan bakiyeler yöntemi
Fevkalade amortisman (olağanüstü)
Üretim miktarı esaslı amortisman
Temel amortisman türleri arasında yer Alır. Her birinin kullanım şartları ve gider yazma şekillerine göre birbirinden ayrıldığı noktalar vardır.
Normal (Doğrusal) Amortisman
Bir varlığın maliyeti, ekonomik ömrü boyunca her yıl eşit oranda dağıtılıyorsa bu doğrusal ya da normal amortismandır. Yıllık yazılan amortisman oranı sabittir ve en sık kullanılan yöntemdir. Hurda değerinin de genelde 0 olarak alındığı amortisman türüdür
Normal amortisman = (varlığın maliyeti – hurda değeri) / ekonomik ömür formülü ile hesaplanır.
Hem kolay hesaplanabilen hem de öngörülebilen bir hesaplama olduğu için kolay olan bir tür olsa da değer kaybının diğer yıllara göre fazla olması durumunda ekonomik olarak doğru değeri yansıtmayabilir.
Azalan Bakiyeler Yöntemi
Amortisman her sene kalan net defter değerinden daha yüksek olarak hesaplanır. İlk yıllarda daha çok, daha sonraki yıllarda ise daha az yazılan bir yöntemdir. Özellikle ekonomik ömrünün özellikle ilk senelerinde değer kaybının yüksek olduğu varlıklarda tercih edilir.
Yıllık amortisman = yıl başı net defter değeri x amortisman oranı formülü ile hesaplanır.
Azalan bakiyeler yöntemi, maliyet üzerinden değil; kalan defter değeri üzerinden hesaplanır. Doğrusal amortismanın 2 katı, vergi mevzuatında kullanılan orandır. Defter değeri yıllar geçtikçe azaldığı için amortisman da azalmış olur.
Fevkalade Amortisman
Olağanüstü amortisman olarak da bilinen fevkalade amortisman, olağanüstü durumlarda ortaya çıkan ve varlığın hızlandırılarak amortismana tabi tutulmasıdır. Vergi Usul Kanunu ile düzenlenmiş ve doğal afet, savaş, ekonomik çökme gibi durumlardan dolayı çalışamaz hale gelmesi ile uygulanır. Burada varlığın kalan değeri bir kere ya da kısa sürede tamamen gider haline gelir.
En büyük avantajı zarar gören varlıklar için hızlı şekilde giderleştirme yapılarak mali tablolara yansıtılmasıdır. Mükellef bu sayede olağanüstü durumlardan korunur. İşletmenin vergi yükü de hafifler. Yalnızca olağanüstü durumların ispatı olduğu durumda kullanılır. Tercihe bağlı değildir.
Üretim Miktarı Esaslı Amortisman
Duran varlığın amortisman kullanımına göre hesaplandığı yöntemdir. Amortisman zamanla değil, varlığın ürettiği birim sayısı, miktar, saat gibi kullanım düzeyleriyle ilişkilidir. Özellikle tesis ekipmanlarının kullanım ömrü üretime bağlı olduğu için tercih edilir. Varlığın kullanım ömrünün üretim kapasitesiyle ölçüldüğü durumlarda kullanılır.
Üretim miktarı esaslı amortisman = birim başı amortisman x o yıl üretilen birim sayısı formülü ile bulunur. Varlığın ekonomik değerini gerçek olarak yansıttığı için en gerçekçi yöntemdir. Burada en önemli nokta ise üretim miktarının doğru ölçülmesidir.
Amortisman Oranları ve Süreleri
Bir duran varlık için hangi maliyetle ve ne kadar sürede gider yazılacağı, amortisman oranları ve süreleri ile hesaplanır. Amortisman uygulaması yapılacak olan varlık türüne göre süre ve oran birbirinden farklıdır. Bazı örnekler:
Betonarme binalar için 50 yıl ekonomik ömür ve %2 yıllık amortisman
Ahşap ve diğer binalar için 20 yıl ekonomik ömür ve %5 yıllık amortisman
Makine ve tesisatlar varlığa göre 5 – 20 yıl, %5 - %20 yıllık amortisman
Kara taşıtları 5 yıllık ekonomik ömür ile %20 amortisman
Diğer taşıtlar 5 yıl ekonomik ömür ile %20 yıllık amortisman
Mobilya ve demirbaşlar 5 – 10 yıl, %10 - %20 amortisman
Şeklinde belirlenen genel amortisman oranlarıdır.
Vergi Usul Kanununa Göre Oranlar
Amortisman oranları Vergi Usul Kanununa göre belirlenir. Buna göre temel faktörler:
Normal amortisman oranları varlığın faydalı ömrüne dayanarak belirlenir.
Azalan bakiyelere göre kullanılacak olan amortisman oranı, normal amortisman oranının en fazla iki katıdır. Ancak aynı zamanda %50’yi de geçemez.
Amortisman listesi de bu tebliğlere göre ilan edilir.
Örneğin plakta tanıma sisteminde 2 yıl süre, %50 oranla belirlenmiştir.
Faydalı Ömür Süreleri
Faydalı ömür süreleri, iktisadi kıymetin amortisman uygulanacağı ömre göre belirlenir. Örnek vermek gerekirse:
Plaka tanıma sisteminde 2 yıl
Güvenlik hizmetleri ekipmanlarında 8 yıl
Güneş enerji santralinde 10 yıl
VUK’a göre belirlenmiştir. Varlık tipi, kullanım amacı ve sınıfa göre faydalı ömür süreleri değişebilir. Faydalı ömür süresinin bazı durumlarda yarısı kullanılır ve küsurat olması durumunda da bir üst sayıya tamamlanır.
Sektöre Göre Değişiklikler
Amortisman oranlarında sektöre göre de sınıflandırmalar yapılmıştır. Faydalı ömür amortismanları ve kullanım oranları hangi sektörde kullanıldığına göre de değişir. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerde tüm sektörler için sınıflama olarak belirtilir. Sektörel sınıflamada kullanılan iktisadi kıymetler, özel faydalı ömürler ve oranlara göre listelenmiştir. Bu yüzden sektöre göre amortisman oranı belirlenir. Bu sınıflamada yer almayanlar ise genel sınıflamaya dahil olurlar.
Amortisman Hesaplama Yöntemleri
Amortisman hesaplamasında kullanılan yöntemler genel olarak 5 gruba ayrılmıştır:
Normal amortisman yönteminde varlık maliyeti, ekonomik ömre eşit bölünür. Yaygındır ve her yıl gider sabittir.
Her yıl kalan net defter üzerinden amortisman hesaplaması yapılır. İlerleyen yıllarda giderek amortisman düşer.
Olağanüstü durumlarda kullanılan fevkalade amortismanda kullanılamaz hale gelen varlıklarda uygulanır. Tek seferde gider yazılır ancak bir onay gerekir.
Üretim ve kullanıma bağlı amortismanda önemli olan miktarlardır. Kullanım kadar amortisman ayrılır.
Kıst amortisman ise yıl içinde kullanıldığı ay kadar amortisman ayrılmasıdır.
Bu amortisman hesaplama yöntemleri, tercih edilen amortisman türüne göre tercih edilir.
Amortisman Hesaplamasında Dikkate Alınacak Unsurlar
Amortisman hesaplamasında bazı unsurlara dikkat edilmesi gerekir. Bu temel unsurlar:
Varlığın alış bedeli
Faydalı ömrü
Hurda değeri
Satın alma tarihi
Bu unsurlar hesaplamada oldukça önemlidir.
Varlığın Alış Bedeli
Amortismana esas tutardır ve varlıktaki vergi, montaj, nakliye, kurulum gideri, satın alım bedeli gibi tüm giderlerin toplandığı alış bedelidir.
Faydalı Ömrü
VUK’ta belirlenen faydalı ömür listelerine göre esas alınarak hesaplanır. Bilgisayar için 3 seneyken bina için 50 senedir.
Hurda Değeri
Ekonomik ömrün sonunda, varlık elden çıkarıldığında ya da hurda olduğunda tahmini değeridir. Amortisman sonrası beklenen satış, geri dönüşüm ve diğer giderlerdir.
Satın Alma Tarihi
Satın alma tarihi amortismanın başlangıç tarihi değildir. Amortismanın başlaması için varlığın kullanıma başlanmış olması gerekir. Yani varlık artık aktif olur.
Hangi varlıklar için amortisman ayrılır?
Ekonomik olarak ömrü bir yılı aşkın olan, yıpranmaya uğrayan duran varlıklarda amortisman uygulanır. (araba, makine, bina gibi)
Amortisman yöntemini değiştirmek mümkün mü?
Evet, yöntem değişikliği gerekçeye bağlandığında ve tutarlılık ilkesi korunduğunda amortisman yöntemi değiştirilebilir.
Amortisman oranlarını kim belirler?
Vergi mevzuatında belirtildiği gibi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir.
Amortisman gideri vergi matrahını nasıl etkiler?
Amortisman bir gider olarak yazıldığı için vergi matrahını azaltır.
Bir varlık için amortisman ayrılmazsa ne olur?
Bir varlığa amortisman yazılmazsa gereksiz yere yüksek matrah olur. Bu da sonraki yıllarda eksik olarak ayrılan amortismanın telafi edilememesine neden olur.